Nội dung chính
Thủy sản Việt Nam đã chạm mốc gần 11,3 tỷ USD vào cuối 2025, mở ra một chương mới cho ngành với tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ và những thách thức về tiêu chuẩn xanh.
Tổng quan kim ngạch 2025
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 đạt kim ngạch xuất khẩu gần 11,3 tỷ USD, tăng 12,4% so với năm 2024. Quý IV đóng vai trò là đoạn nước rút quyết định: xuất khẩu đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước, trong đó tháng 12 một mình mang lại 954,5 triệu USD (+9,2%).
Cấu trúc mặt hàng và xu hướng tăng trưởng
Nhóm tôm tiếp tục là động lực chính, chiếm khoảng 4,65 tỷ USD và tăng 20% so với 2024. Đặc biệt, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu bùng nổ tại Trung Quốc và các thị trường châu Á.
Cá tra đạt 2,19 tỷ USD (+8%), trong khi các loại cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12%). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8% trong quý IV do áp lực từ quy định MMPA, thiếu nguyên liệu và chi phí đánh bắt tăng cao.
Nhóm hải sản chế biến như mực, bạch tuộc và cua ghẹ cũng ghi nhận mức tăng mạnh (trên 20%); trong khi các sản phẩm khai thác biển chịu áp lực từ thẻ vàng IUU và quy định MMPA.
Chiến lược doanh nghiệp dẫn đầu
Doanh nghiệp lớn như STAPIMEX (309,8 triệu USD), Minh Phú (trên 542 triệu USD) và Vĩnh Hoàn (249,0 triệu USD) đã duy trì vị thế nhờ:
- Đọc hiểu nhanh các hiệp định thương mại (FTA) và chuyển hướng sang CPTPP và Trung Quốc khi thị trường Mỹ gặp rào cản thuế.
- Đẩy mạnh sản phẩm chế biến sâu, tăng tỷ trọng giá trị gia tăng.
- Quản trị rủi ro bằng cách đa dạng hoá “giỏ thị trường”, giảm phụ thuộc vào một khu vực duy nhất.
Những doanh nghiệp này còn đầu tư vào chuỗi cung ứng lạnh, chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng và hệ thống truy xuất nguồn gốc – yếu tố then chốt để đáp ứng yêu cầu “thương mại xanh”.
Thách thức thương mại xanh và dự báo 2026
Quý IV 2025 đã cho thấy các rào cản kỹ thuật ngày càng siết chặt: thẻ vàng IUU, quy định MMPA và chuẩn chứng chỉ xanh đang ảnh hưởng mạnh đến nhóm hải sản khai thác. Đối với thị trường Mỹ, các doanh nghiệp phải chuẩn bị cho lệnh cấm nhập khẩu từ 1/1/2026 và thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố đầu 2026.
Để duy trì đà tăng trưởng, ngành cần:
- Minh bạch hoá chuỗi cung ứng, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc (Blockchain hoặc phần mềm quản lý).
- Nâng chuẩn quy trình khai thác, đáp ứng tiêu chuẩn bảo vệ động vật biển.
- Tập trung vào sản phẩm có giá trị gia tăng cao, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu thô.
- Đa dạng hoá thị trường, khai thác tiềm năng của CPTPP, EU và các nền kinh tế xanh đang nổi lên.
Kết luận và đề xuất
Con số gần 11,3 tỷ USD năm 2025 là bằng chứng rõ ràng cho sức mạnh xuất khẩu của ngành, nhưng cũng là lời nhắc rằng “trần tiêu chuẩn” đang ngày càng thấp. Doanh nghiệp cần chuẩn bị cho một năm 2026 không chỉ chạy đua doanh số mà còn chạy đua “đủ điều kiện” – từ tuân thủ môi trường đến chứng chỉ xanh.
Bạn là nhà quản lý hay nhà đầu tư trong ngành? Hãy chia sẻ quan điểm của mình về chiến lược “thương mại xanh” và cùng nhau xây dựng một tương lai bền vững cho thủy sản Việt Nam.