Chi phí vốn ngân hàng đang leo thang, khiến biên lãi ròng ngày càng bị ép hẹp. Trong bối cảnh lãi suất huy động tăng nhanh trong khi lãi suất cho vay chỉ điều chỉnh nhẹ, các ngân hàng thương mại phải tái cấu trúc nguồn vốn và tìm kiếm các nguồn thu ngoài lãi để bảo vệ lợi nhuận.

Chi phí vốn ngân hàng đang tăng mạnh

Trong những tháng gần đây, chi phí vốn của các ngân hàng tăng đáng kể trên cả hai kênh huy động: tiền gửi cá nhân và phát hành trái phiếu. Đặc biệt, các ngân hàng quy mô nhỏ đã tăng lãi suất huy động từ 5,21% lên 5,35% trong khoảng một tháng, trong khi các ngân hàng quốc doanh lớn vẫn duy trì mức 4,68% nhờ lợi thế thương hiệu và tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn cao.

Lãi suất huy động vs lãi suất cho vay

Lãi suất huy động tiền gửi duy trì mức ổn định trong giai đoạn 2024‑2025, nhưng các đợt tăng nhẹ liên tục đã làm chi phí huy động thực tế vượt mức danh nghĩa. Ngược lại, lãi suất cho vay bình quân trong năm 2025 chỉ tăng khoảng 0,1‑0,2 điểm phần trăm, vẫn thấp hơn so với cuối năm 2024. Sự chênh lệch tốc độ tăng giữa chi phí đầu vào và khả năng điều chỉnh lãi vay khiến biên lãi ròng bị thu hẹp.

Ảnh hưởng tới biên lãi ròng

Khi chi phí vốn tăng nhanh hơn tốc độ tăng lãi suất cho vay, biên lãi ròng của ngân hàng giảm so với giai đoạn lãi suất thấp sau Covid‑19. Để duy trì lợi nhuận, các ngân hàng cần chuyển trọng tâm từ chênh lệch lãi suất sang tối ưu hiệu quả sử dụng vốn và mở rộng các nguồn thu phí, chẳng hạn như tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn, phát triển ngân hàng số, và kiểm soát chi phí vận hành chặt chẽ.

Chi phí vốn từ trái phiếu

Chi phí vốn không chỉ đến từ tiền gửi mà còn từ việc phát hành trái phiếu. Trong nửa đầu năm 2025, lãi suất trái phiếu ngân hàng dao động quanh 5,75%/năm, nhưng từ quý 3 trở đi đã tăng lên 6‑6,5%/năm. Mặc dù mức tăng chỉ khoảng 0,3‑0,5 điểm phần trăm, nhưng nó vẫn làm tăng chi phí vốn bình quân và tạo áp lực lên biên lãi ròng, đặc biệt đối với những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn ngắn hạn.

Chiến lược duy trì lợi nhuận

Để giảm áp lực biên lãi ròng, ngân hàng có thể:

• Tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn, giảm phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn có chi phí cao.
• Phát triển dịch vụ ngân hàng số, thu phí giao dịch, quản lý tài sản và tư vấn tài chính.
• Kiểm soát chi phí vận hành bằng công nghệ tự động hoá và tối ưu quy trình.
• Lựa chọn khách hàng và lĩnh vực tín dụng có rủi ro thấp, nâng chất lượng danh mục cho vay.
• Đa dạng hoá nguồn vốn qua phát hành trái phiếu dài hạn, giảm chi phí vay ngắn hạn.

Triển vọng dài hạn

Trong dài hạn, tốc độ tăng tín dụng vẫn nhanh hơn huy động, đồng thời phụ thuộc vào trái phiếu sẽ tăng. Ngân hàng cần tái cân bằng tài sản‑nợ, giảm tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, và chuẩn bị kế hoạch đáo hạn trái phiếu để tránh áp lực tái cấp vốn khi lãi suất thị trường cao hơn.

Đối với nhà đầu tư, việc đánh giá ngân hàng không chỉ dựa vào lợi nhuận ngắn hạn mà còn phải xem xét cấu trúc nguồn vốn, chất lượng tài sản và khả năng thích ứng với môi trường lãi suất biến động.

(*) CFA
(**) UEL