Nội dung chính
Luật Xây dựng (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, hứa hẹn tháo gỡ hàng loạt điểm nghẽn pháp lý cho ngành xây dựng.
Các cải cách trọng tâm của Luật Xây dựng sửa đổi
Trong hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025, các chuyên gia đồng thuận rằng luật mới sẽ tập trung vào ba trụ cột chính: nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư, đơn giản hoá thủ tục hành chính và phân định rõ trách nhiệm các chủ thể.
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, “Luật mới chia dự án theo hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) và đưa ra quy trình quản lý riêng cho từng loại, giúp giảm thời gian phê duyệt xuống còn 30‑40% so với hiện trạng”.
Quản lý chi phí và hợp đồng xây dựng
Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh, “Chi phí đầu tư sẽ được tính toán dần theo từng giai đoạn thiết kế, thay vì áp dụng nguyên tắc ‘đúng‑đủ’ một lần duy nhất”. Điều này cho phép nhà đầu tư điều chỉnh ngân sách kịp thời, giảm thiểu chênh lệch tài chính.
Hai nội dung quan trọng được bổ sung vào hợp đồng là:
- Định nghĩa rõ ràng về sự kiện bất khả kháng, giúp các bên tránh tranh chấp khi có thiên tai hoặc dịch bệnh.
- Tiêu chuẩn hoàn thành cơ bản được quy chuẩn hoá, tạo nền tảng cho việc thanh toán giai đoạn.
Thực tiễn cho thấy, trong 12 tháng qua, hơn 35% các tranh chấp xây dựng tại VIAC liên quan đến điều khoản thanh toán và tiến độ. Luật mới dự kiến giảm tỉ lệ này xuống dưới 20% nếu các bên tuân thủ mẫu hợp đồng chuẩn.
Kiểm soát rủi ro pháp lý mới
Luật Xây dựng sửa đổi 2025 chuyển trọng tâm từ “tiền kiểm” sang “quản trị rủi ro”, đồng thời tăng cường quyền tự chủ cho các chủ thể. Tuy nhiên, PGS. TS. Tô Văn Hòa (Trường Đại học Luật Hà Nội) cảnh báo, “Nếu doanh nghiệp không nâng cao năng lực soạn thảo hợp đồng và không có hệ thống quản trị rủi ro, các vụ tranh chấp sẽ không giảm mà có thể gia tăng”.
Nguyễn Phương Nam, luật sư chuyên về tranh chấp xây dựng, chia sẻ rằng các vấn đề thường gặp nhất là:
- Điều kiện thanh toán không rõ ràng.
- Thời gian quyết toán kéo dài.
- Thay đổi thiết kế giữa các giai đoạn.
Đối với các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng, việc thiết lập “hợp đồng chuẩn” với các điều khoản dự phòng (force majeure, change order) là yếu tố quyết định giảm thiểu rủi ro.
Kết luận và đề xuất thực tiễn
Luật Xây dựng sửa đổi hứa hẹn tạo môi trường đầu tư thuận lợi hơn, nhưng thành công phụ thuộc vào việc:
- Doanh nghiệp nhanh chóng cập nhật và đào tạo đội ngũ pháp lý về những thay đổi mới.
- Cơ quan quản lý công bố hướng dẫn chi tiết, chuẩn hoá mẫu hợp đồng.
- Thiết lập cơ chế đối thoại liên tục giữa nhà đầu tư, nhà thầu và cơ quan quản lý để giải thích và áp dụng luật một cách thống nhất.
Với những nỗ lực này, ngành xây dựng Việt Nam có thể giảm đáng kể thời gian và chi phí dự án, đồng thời nâng cao tính dự đoán pháp lý cho các nhà đầu tư.